16/09/2020 Çarşamba Köşe yazarı H.Y
Kaç çeşit kul hakkı vardır?
Bir kimseden haksız olarak alınan bir kuruşu, sahibine geri vermek,
yüzlerle lira sadakadan kat kat daha sevaptır.
Kul hakları -3-
Hadis-i şerifte buyuruldu ki: (Kibri, hıyaneti ve kul borcu olmayan
mümin, Cennete girer.) [Nesai]
Kul hakları beş türlüdür. Bunlar; malî, nefsî, ırzî, mahremî ve dînî
haklardır.
1. Malî olan kul hakları: Hırsızlık, gasp, aldatarak, yalan
söyleyerek mal satmak, sahte para vermek, başkasının malına zarar vermek,
yalancı şahitlik, rüşvet almak gibi. Bu haklar için sahibi ile helalleşmek
gerekir. Dünyada helalleşmezse, ahirette sevapları ona verilerek
helalleştirilecektir. Mal sahibi ölmüş ise, vârisine ödenir. Vârisi yoksa veya
mal sahibi bilinmiyorsa, sâlih bir fakire hediye olarak verilip, sevabı
sahibine gönderilir. Sâlih fakir yoksa, İslamiyet'e hizmet eden hayır
kurumlarına, vakıflara verilir. Kendi sâlih akrabasına, fakir olan ana
babalarına, çocuklarına hediye olarak vermesi de caiz olur. Bunları yapmak
imkânını bulamazsa, mal sahibinin ve kendisinin affolunmaları için dua eder.
Kâfirin hakkı için de, onunla helalleşmek gerekir. Gönlü alınmazsa, âhirette
affolunması, çok güç olur.
2. Nefsî, yani hayati günah olan kul hakları: Adam öldürmek, bir
uzvunu kesmek, sakat bırakmak gibi şeylerdir. Önce tevbe eder. Adam ölmüş ise,
velisi ile helalleşmek gerekir. Velisi isterse affeder. İsterse belli bir mal
ister. İsterse, mahkemeye verip, hâkimden cezalandırılmasını ister. İslâmiyette
kan davası yoktur.
3. Irza dokunan kul hakları: Dedikodu, iftira, alay, sövmek gibi
haysiyetle, şerefle ilgili şeylerdir. Tevbe etmek ve helalleşmek lazımdır.
Bunlarda vârisleri ile helalleşmek olmaz.
4. Mahremî olan kul hakları: Başkasının çoluk çocuğuna hıyanet etmek
gibi şeylerdir. Tevbe ve istiğfar eder. Fitne çıkmak ihtimali yoksa, sahibi ile
helalleşir. Fitne ihtimali varsa helalleşmek yerine, ona dua eder ve onun için
sadaka verir. Yaptığı ibadetlerin sevaplarını ona bağışlar. Fitne ihtimali
olunca, helalleşirken işlediği günahları bildirmeyip, bendeki bütün haklarını
affet demekle yetinir.
5. Dînî olan kul hakları: Akrabasına ve emri altında olanlara
doğru din bilgisi vermeyi terk etmek, insanların din bilgisi öğrenmelerine ve
ibadetlerine mâni olmak, onlara kâfir, fâsık demek. Bid’at çıkarıp veya mevcut
bid’atleri savunup Müslümanların yanlış inanmalarına ve yanlış ibadet
etmelerine sebep olmak. Açıktan oruç yiyerek veya açıktan başka haram işleyerek
kötü örnek olmak. Bu günahlar için de tevbe etmek, hak sahipleri ile
helalleşmek gerekir.
Bir kimseden haksız olarak alınan bir kuruşu, sahibine geri vermek, yüzlerle lira sadakadan kat kat daha sevaptır. Kul hakkını, Allahü teâlânın hakkından önce ödemek gerekir...