07/04/2026 Salı Köşe yazarı V.T
"Alışveriş ilmini bilmeyen, haramdan kurtulamaz!"
"Haram lokma yiyen ibâdetlerinin sevâbını
bulamaz. Zahmetleri hep boşa gider!.."
Mahmûd Ahî Evran hazretleri Anadolu evliyâsının
büyüklerindendir. Anadolu'daki Ahîlik esnaf teşkilâtının kurucusudur. 1171
(H.567) yılında Âzerbaycan’da Hoy kasabasında doğdu. İmâm-ı Fahrüddîn Râzî
hazretlerinden dersler aldı. Büyük İslâm âlimi Şihâbüddîn Sühreverdî
hazretlerinin sohbetlerinde bulundu. Hac yolunda Evhadüddîn Hâmid Kirmânî ile
tanışıp, onun talebelerinden oldu. Muhyiddîn ibni Arabî ve hocası Evhadüddîn'le
birlikte Anadolu'ya geldi. Hocasının kızı Fâtıma Bacı ile evlendi. Bundan sonra
kayınpederi Evhadüddîn'le Anadolu şehirlerini dolaştı. Esnafa bilhassa
İslâmiyetin alışveriş bilgileri hakkında vaazlar verdi. Nasîhatlar etti.
Kendisine sual sorup nasîhat isteyenlere: "Ey Ahî (Kardeşim)! Alışveriş
ilmini bilmeyen, haram lokmadan kurtulamaz. Haram lokma yiyen ise ibâdetlerinin
sevâbını bulamaz. Zahmetleri hep boşa gider. Sonunda büyük azaba yakalanır ve
pişman olur" buyururdu.
Ahî Evran ayrıca gittiği yerlerde esnafı bir çatı altında
toplayıp teşkîlâtlandırıyordu. Böylece Anadolu şehirlerinde Ahi teşkilatlarının
kurucusu oldu. Daha sonra, Kırşehir'e yerleşti. Onun nüfûzundan ve sevenlerinin
çokluğundan korkan ve Moğolların baskısına dayanamayan Kırşehir Emîri Nûreddîn
Caca tarafından 1262 (H.660) yılında Kırşehir'de şehîd edildi.
Ahî Evran'ın nasihatlerinden Ahîlik teşkilâtının umdeleri,
şartları, ortaya çıktı: "Ahî ve şeyh helâlinden kazanmalıdır. Teşkilât
mensuplarının hepsi sanat sâhibi olmalıdır. Cömert olup yoksullara yardım
etmelidir. Âlimleri sevmeli, gereken hürmeti göstermelidir. Namazlarını
zamânında kılmalı, kazâya bırakmamalıdır. Alçak gönüllü olmalı, fakirleri
sevmelidir. Nefsine hâkim olup, haramlardan kaçınmalıdır. Beylerin, zenginlerin
kapısına gitmemelidir."
Bir Ahînin üç şeyi açık olmalıdır: 1) Cömert olup eli açık
olmalı, fakat isrâf etmemelidir. 2) Misâfire kapısı açık olmalı, gelene ikrâmda
kusûr etmemelidir. 3) Sofrası açık olmalı, aç geleni tok döndürmelidir. Üç şeyi
de kapalı olmalıdır:
1) Gözü; harama ve başkasının ayıbını görmeye kapalı olmalıdır.
Kimseye sûizan etmemeli, yabancı kadına, kıza ve başkasının bakması haram olan
yerlerine bakmamalıdır. 2) Dili bağlı olmalı, kimseye kötü söylememeli,
lüzumsuz yere konuşmamalıdır. 3) Beli bağlı olmalı, kimsenin nâmusuna, ırzına,
haysiyet ve şerefine göz dikmemelidir.