24/07/2021 Cumartesi Köşe yazarı V.T
"Müctehidlerin farklı ictihadları rahmettir"
Bir müctehidin ictihad ederek elde ettiği bilgilerin hepsine, o müctehidin
mezhebi denir.
Şemseddîn Muhammed Osmânî hazretleri Şâfiî mezhebi fıkıh âlimidir. 717 (m.
1317)’de Şam'da doğdu. Burada ve Kudüs’te ilim tahsil etti. Sonra Safed’de
hatiplik ve kadılık görevlerinde bulundu. 780’den (m. 1378) sonra vefat etti.
“Rahmetü’l-ümme fi’htilâfi’l-eimme” isimli eserinde buyuruyor ki:
Bir hadis-i şerifte; (Ümmetimin ihtilafı rahmettir) buyuruldu. Bu,
(Müctehidlerin farklı ictihadları rahmettir) demektir. İctihad, bir ibadet,
yani Allahü teâlânın emri olduğundan, hiçbir müctehid, diğer bir müctehidin
ictihadına yanlış diyemez. Çünkü her müctehide, kendi ictihadı hak ve doğrudur.
Bir müctehidin ictihad ederek elde ettiği bilgilerin hepsine, o müctehidin
mezhebi denir. İctihad rahmet olunca, onun ictihadların toplamı olan mezhebi de
rahmettir. Bir hadis-i şerifte, (Müctehid âlimlerin farklı ictihadları
rahmettir) buyuruluyor.
İmam-ı Şafii hazretleri, imam-ı a’zam hazretlerinden farklı ictihadları
olduğu ve Hanefi mezhebinde olmadığı hâlde, (imam-ı a’zam Ebu Hanife’nin rey ve
ictihadını beğenmeyene, Allahü teâlâ lanet etsin!) buyurmuştur.
Mezheplerdeki farklılıkların çoğu, Resulullah efendimizin “sallallahü teâlâ
aleyhi ve sellem” ibadetleri değişik şekilde yaptığındandır. Bir de âyet-i
kerime ve hadis-i şeriflerden müctehidlerin farklı anlayışları vardır. Müctehid
ictihadında yanılabilir. Fakat yanılsa da mahzuru yoktur. Buhari’deki hadis-i
şerifte de, (Müctehid, ictihadında isabet ederse iki, yanılırsa bir sevap alır)
buyuruluyor. Demek ki ictihad hatası, günah değil, aksine sevaptır.
Farklı ictihadlarından dolayı Eshab-ı kirama ve müctehidlere dil uzatılmaz.
Server-i âlem efendimiz, uzak ülkelere gönderdikleri Sahabe-i kirama, güçlük karşısında kalınca, âyet-i kerimelere müracaat etmelerini, orada bulamazlarsa, hadis-i şeriflere müracaat etmelerini, orada da bulamazlar ise, kendi rey ve ictihadları ile hareket etmelerini, kendilerinden daha yüksek ilimli ve fikirli olsalar dahi, başkalarının ictihadına uymamalarını emrederdi. O hâlde namaz, oruç ve diğer ibadetlerde, büyük âlim olan mezhep imamlarımızın birbirine uymayan ictihadları için, hiçbiri diğerinin sözüne yanlış dememiştir. Sahabe-i kiram da böylece birçok işlerde birbirlerine uymamışlarsa da, hiçbiri diğerinin ictihadına yanlış dememiş, dalalet, fısk demeyi hatırlarına bile getirmemişlerdir.