01/01/2025 Çarşamba Köşe yazarı H.Y
Bâtıl satışla kazanılan mallar!..
Kan, şarap, kendi ölmüş hayvanın leşi mal değildir. (Bâtıl) satış
ile elde edilen malları yemek ve kullanmak haramdır.
İslamiyet ve çalışma hayatı -15-
Aslı ve sıfatı İslâmiyete uygun olmayan
satışlara (Bâtıl satış) denir. Bunlar, yok hükmünde olan
satışlardır. Kendisi mal sayılmayan şeylerin satılması bâtıldır. Mesela kan,
şarap, kendi ölmüş hayvanın leşi mal değildir. (Bâtıl) satış
ile elde edilen malları yemek ve kullanmak haramdır. Aşağıdaki bildirilen
satışlar bâtıldırlar:
1. (Mütekavvim) mal
olmayan, yani yemesi ve kullanılması helal olmayan şeylerin satılması ve
bunlarla bir şey satın alınması bâtıldır. Şarap ve domuz eti ve kesmeyerek,
meselâ boğarak, şişleyerek, vurarak, elektrikle öldürülen veya kitapsız kâfirin
kestiği hayvanın leşi, mütekavvim olmayan maldır. Kan, kendi ölmüş hayvanın
leşi ve hür insan mal değildir, Mütekavvim olmayan bir malın para veya deyn
karşılığı satılması da bâtıldır.
2. Kendi mülkü olmayan şeyi satmak
bâtıldır. Meselâ, havadaki kuşu, denizdeki balığı yakalamadan önce satmak
bâtıldır.
3. Dünyaya gelmeden evvel yavruyu,
memede olan sütü, tarlada yetişen yabanî otları biçmeden önce ve mülkünde
bulunan kaynaktaki, nehirdeki suyu, bulunduğu yerde iken satmak bâtıldır.
4. Ağaçlarda belirmemiş olan
meyveyi satmak bâtıldır.
5. Aklı olmayan küçük çocuğun
alışverişi, yani pazarlık edip söz kesmesi bâtıldır. Babasının daha önce
yaptığı anlaşma ile alacağı malı, çocuğu gönderip aldırması câizdir.
6. Deyn olan malı, deyn karşılığı
satmak bâtıldır. Bunun için, her çeşit alacak, teslim almadan önce, hiç kimseye
veresiye satılamaz.
7. Leş derisini dabağlamadan
satmak bâtıldır. Dabağladıktan sonra câizdir. Leşin kemikleri, sinirleri,
boynuzu, tüyü, kılı ve fil dişi satılır ve kullanılır. Domuzdan başka eti
yenmeyen hayvanları ve haşerâtı ve balıktan başka deniz hayvanlarını, ancak
kullanmaları faydalı olduğu zaman satmak câiz olur. Fakat yemeleri yine
haramdır.
8. Domuzdan başka
eti yenmeyen hayvanlar, Besmele ile kesilince veya avlayınca derisi söz birliği
ile temiz olur. Deri ve etlerini satmak ve faydalanmak câiz olur. Necaset
karışmış yağ satılır ve kullanılır, fakat yenmez.
9. Domuzu veya şarabı satmak veya
satın almak için Müslümanın, herhangi bir zimmîyi vekil etmesi haramdır. Satın
alınan şarabı sirke yapması veya dökmesi, domuzu başı boş bırakması ve satanın
da semeni, aldığı bedelini fakirlere vermesi lâzım olur.
10. Canlı hayvanın
etini tartı ile satmak ve koyunun üstündeki yünü ve canlı koyunun derisini
satmak bâtıldır. Canlı hayvan etini tartı ile satmak veya satın almak isteyen
kimse, pazarlık yerinde bile, hayvanı tartıp etini kilo üzerinden, kendi
kendine hesap edip çıkardığı fiyata göre, canlı hayvanı toptan pazarlık
etmelidir.
11. Bir binanın üst katı yıkıldıktan sonra, yalnız bu üst
katını satmak bâtıldır. Çünkü, mal kalmamıştır. Mevcut olan mal satılır. Hak,
yalnız olarak satılmaz. Bunun için, alınacak maaşı, erzakı, almadan önce
satmak, bunların çeklerini bankaya kırdırmak bâtıldır.