31/12/2025 Çarşamba Köşe yazarı V.T
Mutlak adak ve şarta bağlı adak kesmek...
Şarta bağlı olan adağı, şart hâsıl olmadan
önce yapmak caiz değildir.
Muhammed Şehîd Belhî hazretleri Hanefî mezhebi fıkıh
âlimlerindendir. Afganistan’da Belh şehrinde doğdu. İlim öğrenmek için Horasan,
Nişâbûr, Rey, Bağdâd, Kûfe ve daha başka yerlere seyahatler yaptı ve çeşitli
kitaplar telîf etti. Buhârâ kadılığında ve daha sonra Horasan emîrinin
vezirliğinde bulundu. 344 (m. 955) târihinde Rebî-ül-âhır ayında şehîd edildi.
Müntekâ isimli kitabında şöyle buyuruyor:
Bir şeyi adamak iki türlü olur: Mutlak adak, şarta bağlı adak.
1- Mutlak adak: (Allah için, bir yıl oruç tutacağım) demek
gibidir. Bir şarta bağlı değildir. Bunu söylerken, kastetmese de, söz arasında
dilinden çıkmış ise de, yapması vacib olur. Çünkü, adakta niyetsiz, düşünmeden
söylemek, ciddi, isteyerek söylemek gibidir. Hatta, (Allah için, bir gün oruç
tutmak üzerime borç olsun) diyeceği yerde, (bir ay oruç tutmak) diye ağzından
çıksa, bir ay tutması gerekir.
Adak, yemine benzer. Bir kimse (Adağım olsun) dese, neyi
adadığını söylemese ve niyet etmese, yemin kefareti vermesi gerekir. Bir kimse,
Allah rızası için oruç tutayım dese, kaç gün olduğunu söylemese ve bir şey
niyet etmese veya yalnız adak için niyet etse, bu orucu adak olur ve üç gün
oruç tutar. Bunu söylerken, adak olmayıp, yemin olmasını niyet etse, yemin
olur. Orucu bozarsa, yemin kefareti gerekir. Hem adak, hem yemin olmasını niyet
ederse, bu oruç, hem yemin, hem de adak olur. Bu orucu bozarsa, hem kaza, hem
de yemin kefareti gerekir. Adak edilen şeyin, farz veya vacib olan bir ibadete
benzemesi ve başlı başına bir ibadet olması gerekir. Mesela, abdest almak, ölü
kefenlemek başlı başına ibadet olmadıklarından adak olamaz.
2- Şarta bağlı olan adak: Murat edilen şart hasıl olunca, adağı
yerine getirmesi gerekir. Yerine getirmeyip, yemin kefareti yapmak caizdir.
Adak yapmak, istenilen bir şeyin hâsıl olmasına bağlanırsa, şart ettiği şey
hasıl olunca, adak ettiği şeyi yapmak gerekir. Hâsıl olmasını istemediği bir
şeyi şart ederse, istemediği şey hasıl olunca, hac, oruç, sadaka, nafile namaz
gibi adaklarını, isterse yapar. İstemezse, yapmayıp, yemin kefareti verir.
Mesela, Ali ile konuşursam, Allah için yüz lira sadaka adağım olsun der ve Ali
ile konuşursa, isterse, sadakayı verir, isterse vermeyip, yemin kefareti verir.
Şarta bağlı olan adağı, şart hâsıl olmadan önce yapmak caiz
değildir.