Sıfât-ı zâtiyye ve Sıfât-ı sübûtiyye
04/05/2026 Pazartesi Köşe yazarı V.T
Allahü teâlânın sıfâtları ondörttür. Altısına
Sıfât-ı zâtiyye, sekizine de Sıfât-ı sübûtiyye denir.
Şeyh Sıbgî hazretleri Şâfiî mezhebi fıkıh âlimlerindendir. 871
(H.258) senesinde Horasan’da Nişâbûr’da doğdu. 953 (H.342) senesinde orada
vefât etti. İlim öğrenmek ve öğretmek için çok yer dolaştı. Hadîs, fıkıh ve
akâid (kelâm) ilminde, birçok meseleyi içine alan kitaplar yazdı. Bunlardan
“Kitâb-ül Esmâ ves-Sıfât” isimli eserinde şöyle anlatır:
Allahü teâlânın sıfâtları ondörttür. Altısına Sıfât-ı zâtiyye,
sekizine de Sıfât-ı sübûtiyye denir. Bunların manâlarını bilmek ve ezberlemek
çok lüzûmludur:
Sıfât-ı
zâtiyye: 1- Vücûd: Allahü teâlâ vardır. Varlığı ezelîdir. Vâcib-ül
vücûddür, yanî varlığı lâzımdır. 2- Kıdem: Allahü teâlânın varlığının evveli
yokdur. 3- Bekâ: Allahü teâlânın varlığının sonu yokdur. Hiç yok olmaz. 4- Vahdâniyyet:
Allahü teâlânın zâtında, sıfâtlarında ve işlerinde ortağı, benzeri yoktur. 5-
Muhâlefetün-lilhavâdis: Allahü teâlâ, zâtında ve sıfâtlarında hiçbir mahlûkun
zât ve sıfâtlarına benzemez. 6- Kıyâm bi-nefsihi: Allahü teâlâ zâtı ile
kâimdir. Mekâna muhtaç değildir. Madde ve mekân yok iken O var idi. Zîrâ her
ihtiyaçtan münezzehtir. Bu kâinâtı yokluktan varlığa getirmeden önce, zâtı
nasıl idi ise, sonsuz olarak, hep öyledir.
Sıfât-ı
sübûtiyye: 1- Hayât: Allahü teâlâ diridir. Hayâtı, mahlûkların
hayâtına benzemeyip, zâtına lâyık ve mahsûs olan hayât, ezelî ve ebedîdir. 2-
İlim: Allahü teâlâ her şeyi bilir. Bilmesi mahlûkâtın bilmesi gibi değildir.
Karanlık gecede, karıncanın, kara taş üzerinde yürüdüğünü görür ve bilir.
İnsanların kalbinden geçen düşüncelerini, niyyetlerini bilir. Bilmesinde
değişiklik olmaz. Ezelî ve ebedîdir. 3- Sem’: Allahü teâlâ işitir. Vâsıtasız,
cihetsiz işitir. İşitmesi, kulların işitmesine benzemez. Bu sıfâtı da, her
sıfâtı gibi ezelî ve ebedîdir. 4- Basar: Allahü teâlâ görür. Âletsiz ve şartsız
görür. Görmesi göz ile değildir. 5- İrâdet: Allahü teâlânın dilemesi vardır.
Dilediğini yaratır. Her şey Onun dilemesi ile var olur. İrâdesine engel olacak
hiç bir kuvvet yoktur. 6- Kudret: Allahü teâlâ, her şeye gücü yeticidir. Hiçbir
şey Ona güç gelmez. 7- Kelâm: Allahü teâlâ söyleyicidir. Söylemesi âlet,
harfler, sesler ve dil ile değildir. 8- Tekvîn: Allahü teâlâ yaratıcıdır. Ondan
başka yaratıcı yoktur. Her şeyi O yaratır. Allahü teâlâdan başkası için
yaratıcı dememelidir.
